Auteur Topic: Mani in fede (handjesringen)  (gelezen 1464 keer)

Offline Plechelmus

  • Deskundige moderne vondsten
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 1784
  • 0
  • Sapere aude
    • Oproep Leidse lakenloden
Mani in fede (handjesringen)
« Gepost op: januari 28, 2012, 14:35:02 pm »
Enkele jaren geleden had ik dit artikel willen plaatsen in DDA, maar het is niet van gekomen (een computercrash en tijdsgebrek waren de oorzaak). Excuses voor degenen welke me in het verleden foto's voor het artikel hebben gestuurd. Gezien het aantal leden van het forum, heb ik besloten het artilkel hier te plaatsen, zodat ik hem tzt kan aanpassen en uitbreiden. Daarnaast telt het forum volgens mij een net zo'n groot aantal leden als DDA, dus bereik ik waarschijnlijk ook een groot deel van de DDA'ers (DDA redactieleden, excuus dat ik hem hier plaats, maar het biedt me wat meer tijd het artikel tzt bij te stelllen).

Bij deze het concept artikel. Het artikel bestaat uit twee delen: een algemeen deel en een deel over ringen. Het artikel wordt nog aangevuld, ook zullen eventuele grammaticale fouten en taalfouten worden aangepast. Aanvullingen en feedback zijn altijd welkom.


Mani in fede
Romeins huwelijk
In tegendeel tot latere tijden was het in de Romeinse tijd niet verplicht te verloven (sponsalia), hoewel het wel vaak voorkwam. Een aanzoek werd gedaan bij de Pater familias  of de tutor van het meisje. Alleen het meisje droeg tijdens de verloving een verlovingsring.

Hoewel de gemiddelde leeftijd voor het afsluiten van een huwelijk onder nabij of net boven de 20 lag, was het bij de Romeinen voor meisjes toegestaan te trouwen op 12 jarige leeftijd en jongens op 14 jarige leeftijd. Voorwaarde was wel dat de Pater famimilias akkoord moesten gaan, Vrijgelaten mochten aanvankelijk niet trouwen, maar tijdens het bewind van Augustus veranderde dit. Men mocht geen familie tot de vierde lijn trouwen, daarnaast was het verboden een lichtekooi of actrice te trouwen. Bij hoge ambtenaren en legioensoldaten golden nog extra regels. (www.romeinspompeii.net)


Juridisch gezien waren er verschillende huwelijksvormen: Cum conventione in manum  en Sine conventione. De eerste vorm was populair bij adellijke families maar was onpopulair bij het gewone volk.  Bij Cum conventione in manum gaf de vrouw al haar juridische bevoegdheden in handen van haar man. Ze trad toe tot de familie van de man en kreeg de status alszijnde dochter. Bij Sine conventione behield de vrouw haar juridische staat en kon ze zelfs Mater familias worden. (Wikipedia)

De dag voor het huwelijk gaf het meisje de bulla welke ze bij haar geboorte had gekregen terug aan haar vader. Ook werd het speelgoed verdeeld onder de kinderen of werd deze geofferd aan familiegoden. De jongens gaven de bulla terug als ze volwassen werden en een toga mochten dragen.  (www.romeinspompeii.net)

Op de trouwdag droeg het meisje een witte tunica met om haar middel een koord met  nodus Herculaneus (knoop van Hercules). Hercules gold als beschermer van het huwelijk. Alleen de man zou de knopen kunnen verwijderen. Daarnaast had ze een oranje sluier, welk niet haar gezicht bedekte Het haar werd in zes strengen gebonden, gelijk dat van de Vestaalse maagden. Het haar werd gescheiden met een ijzeren lanspunt, liefst één waarmee een zwaardvechter was gedood, of een daarop gelijkende kam (hasta recurva), om kwade machten af te wenden. Om haar hoofd had ze een bloemenkrans met kruiden en magische kruiden. (www.romeinspompeii.net)

De huwelijksplechtigheid werd gebracht in het ouderlijk huis van de bruid. Voorafgaand aan het huwelijk werd een werd een soort cake geofferd aan Jupiter. Daarna namen de bruid en bruidegom namen daarna een hapje cake gevolgd door de gasten. De bruidstaart is hiervan afgeleid. Het huwelijk vond plaats in bijzijn van minimaal 10 getuigen en een priester. In tegenstelling tot latere tijden werden er geen ringen uitgewisseld. De bruid en bruidegom gaven elkaar de rechterhand. Het huwelijk werd bevestigd door de woorden “ Quando tu Gaius, ego Gaia”. Waarna de tabulae nuptiales  (huwelijkse voorwaarden) werd voorgelezen. (www.romeinspompeii.net)

Na de formaliteiten werd uitbundig gefeest. De stoet feestgangers trok naar het huis van de bruid en bruidegom en gooide met walnoten, om de vruchtbaarheid te bevorderen. Deze traditie bestaat nu nog steeds, zij het dat de walnoten zijn vervangen door rijst, wat door het bruidspaar ongetwijfeld wat beter ontvangen wordt. Voor aan de stoet werd een toorts omhoog gehouden, met vuur afkomstig uit de haard van de ouders, wat naar de haard van het huis van het echtpaar werd gedragen. De bruidegom gaf de toorts aan de bruid, welke de haard aanstak. Als de haard was aangestoken werd de toorts gedoofd en over de schouder gegooid. Degene die hem ving zou geluk krijgen. Ook kreeg de vrouw de sleutels van het huis, zodat het duidelijk was dat zij de vrouw des huizes was. (www.romeinspompeii.net)

De bruidegom droeg bij het binnengaan van het huis de bruid over de drempel, dit ter voorkoming dat ze zou struikelen, wat ongeluk zou brengen.

Het huwelijk in de middeleeuwen en nieuwe periode
In de middeleeuwen was leeftijd geen beperking voor een verloving of eventueel huwelijk, hoewel de kerk hier soms anders over dacht. Een man van zestig kon trouwen met een meisje van twaalf (…).Formeel kon een rechtsgeldig huwelijk op zevenjarige leeftijd worden afgesloten, het huwelijkscontract werd echter officieel gemaakt op 12 jarige leeftijd (voor meisjes) en op 14 jarige leeftijd  (voor jongens).
Regelmatig werd echter een oogje dichtgeknepen. De leeftijd waarop men verloofde lag vroeg, soms heel vroeg. Jeanne van Navarra was twee maanden oud toen ze verloofd werd met de Engelse kroonprins, zelf zes maanden oud. Enkele maanden later werd de verloving ontbonden. Een paar maanden later verloofde ze met de tien maanden oude zoon van de koning van Aragon. Toen ze vijftien maanden oud was verloofde ze met Filips van Frankrijk, beter bekend als Filips de Schone.2

In 1475 werd Catharina Cornaro, een Venetiaanse bankiersdochter op de troon van Cyprus weduwe toen haar gemaal Jacques III de Lusigan op tweejarige leeftijd overleed.2

Het huwelijk werd in de vroeger tijden dan ook niet gezien als aanzoek tussen twee geliefden, maar als investering. Economische belangen en familiebanden waren de voornaamste drijfveer van het huwelijk. Hoe hoger de stand hoe meer economische en politieke belangen een rol speelden, men trouwde titels, geld, land. De Ridder de la Tour Landry heeft eens tegen zijn dochter gezegd: ‘ Je moet vooral een goed huwelijk zijn, en het huwelijk heeft weinig te maken met liefde’ .2  Horigen moesten de heer toestemming vragen of zij mochten trouwen en met wie. In sommige gevallen bepaalde de heer welke horige met wie moest trouwen; je moest immers investeren in voldoende en kwalitatief goede arbeid om het land te bewerken.  Pas in de 17e en 18e eeuw kwam hier een kentering in en werd genegenheid jegens elkaar doorslaggevend. Tot in de 19e eeuw, en in sommige gezinnen tot de eenentwintigste eeuw, bleef afkomst toch enigszins een rol spelen bij de partnerkeuze; stand trouwt stand, geloof trouwt geloof.

Vraagt tegenwoordig de man de vrouw ten huwelijk, vroeger werd de aanzoek door de vader van de bruidegom aan de vader van de bruid gedaan (horigen uitgezonderd). De vader van de bruid vroeg naar de leeftijd, gezondheid, godsdienst, opleiding, diploma’s en het werk dat de eventuele bruidegom deed. Daarnaast informeerde hij naar zijn vooruitzichten en vroeg hij enige referenties, zodat hij naar zijn eventuele schoonzoon kon informeren.
Het aanzoek doen kon ook uitbesteed worden aan een bemiddelaar. De moeders en het bruidspaar waren er niet bij aanwezig. Pas later ging de bruidegom zelf naar de vader van de bruid om toestemming te vragen en weer later kwam de bruid er zelf ook bij zitten.1
Na overeenstemming werd de uitzet van de bruid geregeld en werd een huwelijkscontract opgesteld. De officiële verlovingsplechtigheid of huwelijkssluiting werd bezegeld door de priester. De verlovingsplechtigheid werd bezegeld met de uitwisseling van ringen, penningen, handschoenen en soms messen. Na de verlovingsplechtigheid volgde een periode van huwelijksaankondiging. De priester riep drie zondagen achterelkaar drie afkondigingen van de huwelijkse beloften aan, degene die  wettelijke beletselen kenden tegen het huwelijk konden deze nu kenbaar maken. De uiteindelijke huwelijksplechtigheid werd uiteraard ingezegend door een priester en was meestal een soort kopie van de verloving, zij het dat men bij de verloving elkaar beloofde voor  de toekomst en bij het huwelijk elkaar voor het heden beloofde. In bepaalde perioden van het jaar mocht men op last van de kerk geen huwelijk sluiten (bijvoorbeeld tijdens vastenperiode).  Tot de 16e eeuw was het gebruikelijk het huwelijk op zondag te sluiten. (http://www.scholieren.com/werkstukken/1089)

De formele plechtigheid, het trouw beloven, vond vaak plaats in het voorportaal van de kerk, opdat zoveel mensen getuige konden zijn van de belofte. Soms sloegen getuigen elkaar duchtig op de rug, om de gebeurtenis in het geheugen te griffen. Vervolgens werd het kersverse paar de kerk ingeleid waar ze gezamenlijk onder een gemeenschappelijke sluier de dienst bij te wonen. De priester kuste de bruidegom welke de kust doorgaf aan zijn kersverse echtgenote. Vaak werd de trouwstoet voorafgegaan door trompetters en droeg de bruid een kroontje. 2

Op terugweg van de dienst werd het paar door vrienden bestrooid met graankorrels, waarmee de wens tot voorspoed in het huwelijk uitgedrukt werd.2 Na het officiële deel volgden vaak uitgebreide feesten, welke afhankelijk van rang, stand en vooral financiële positie, orgieachtige vormen kon aannemen en soms meerdere dagen duurden. Verschillende steden en kerkelijke instellingen stelden dan ook regels op om deze zwelgpartijen aan banden te leggen. (Wat een leven deel 1)

De ringen
Trouwringen
De trouwring, het beroemdste en meest herkenbare symbool van de verbintenis van een man en een vrouw (of tussen mensen van gelijk geslacht). Het huwelijk, heeft een lange en mysterieuze geschiedenis. Haar oorsprong ligt in de woestijnen van Noord-Afrika, waar de oude Egyptische beschaving ontstond langs de vruchtbare rivier de Nijl. Deze rivier werd brenger van geluk en leven aan het volk van de Farao's en van de planten groeiden langs de oevers. De eerste trouwringen werden vervaardigd van biezen, riet en papyrus. Het waren gevlochten ringen.(Citaat: Website Mark Bos trouwringen)  De trouwring is een eeuwige cirkel, een symbool van de eeuwigheid. Net als de tijd heeft de trouwring geen begin of eind. De trouwring symboliseert daarmee de eeuwigdurende verbondenheid van man en vrouw. In leven en dood en in voor en tegenspoed.
Het gat in de ring heeft een speciale betekenis. Het is het symbool van de doorgang naar alle gebeurtenissen in het leven van de drager. De oude Egyptenaren dachten dat vanuit de ringvinger van de linkerhand de Vena Amori’ (de ader van liefde) rechtstreeks naar het hart liep. Sommige mensen dragen daarom nog steeds hun trouwring aan de linker ringvinger.
In Nederland zijn trouwringen vaak van goud, zilver, platina of een combinatie hiervan. Romeinse echtparen kozen vaak voor een ring van ijzer, hoewel dit afhankelijk was van de stand en financiële middelen. De Nederlandse traditie van het uitwisselen van trouwringen hebben we geërfd van de Romeinen. Zij gaven elkaar bij het trouwen een trouwring als officiële belofte van trouw. Daarnaast was het een duidelijk statement dat man en vrouw aan elkaar zijn verbonden en dus niet meer vrij zijn. (Citaat: Website Rozenhof Trouwringen)

Handjesringen
Let's shake hands
Het schudden van de handen, dextrarum iunctio, stamt al uit de romeinse tijd. Het schudden van de handen gold vooral als teken van vriendschap, (politieke) trouw, loyaliteit en als bekrachtiging van sluiten van overeenkomsten. De symboliek is terug te vinden op munten en voorwerpen uit de Romeinse tijd. Het is pas ten tijde van Augustus dat het symbool in verband wordt gebracht met huwelijksplechtigheden. Aanvankelijk werden de handen gegraveerd in een zegel of zetting in de ring. Het is pas in de 3e en 4e eeuw dat de handen apart worden uitgewerkt. Aangenomen wordt dat de handjesringen in de Romeinse tijd vooral in zwang waren bij ‘ heidenen’, terwijl Christelijk gezindten een huwelijksring droegen waarin de buste van een man en een vrouw waren gegraveerd.
Er is voor zover ik weet niets bekend over de dracht van handjesringen gedurende de vroege middeleeuwen en de Karolingische of Ottoonse periode. Pas in de 12e eeuw zien we de handjesring weer opduiken. Onder invloed van de Renaissance werden de ringen weer erg populair en werd de symboliek niet alleen toegepast op ringen maar ook op ringgespen. Het hoogtepunt van de dracht van handjesringen lag rond de 16e- 17e eeuw. Gedurende de 16e en 17e eeuw werd de symboliek op een veelvoud aan voorwerpen, voornamelijk verlovings- en  huwelijksgeschenken, afgebeeld: tabaksdozen, snuifdozen, (ring)gespen, (huwelijks)lepels, borden, enzovoort. Tot op heden zijn handjesringen populair gebleven, met name in Angelsaksische landen.

Typen ringen
Hoewel de handjesringen al tweeduizend jaar in zwang zijn, zijn ze in hoofdlijnen weinig veranderd. Toch kunnen verschillende typen worden onderscheiden:
Handjesringen waarbij de twee rechterhanden in elkaar grijpen;
Handjesringen waarbij de handen een hart vasthouden;
Handjesringen waarbij de handen een vlammend hart vasthouden;
Handjesringen waarbij de handen een gekroond hart vasthouden;
Dubbele handjesringen;
Gimmelringen, ook wel puzzelringen genoemd.

De romeinse handjesringen waren vaak eenvoudig van aard, bij de oudste ringen werden de handen gegraveerd in een zetting of zegel. Bij ringen  uit de 3e en 4e eeuw werden de handen apart uitgewerkt. Bij de meeste ringen hielden de handen elkaar vast. In sommige gevallen waren de ringen voorzien van een tekst.
Ringen waarbij de handen een hart omvatten komen in vele (sub)variaties voor, waarvan het eenvoudige exemplaar (type 2) en de Claddagh-ring het meest voorkomen. De ringen waarbij de handen een (ongekroond) hart vasthouden worden fede-ringen genoemd. De benaming fede-ring is in de Victoriaanse tijd ontstaan door verzamelaars, die de naam fede-ring afleidden van het Italiaanse mani in fede (handen in trouw).
Deze fede-ringen stammen direct af van de romeinse dextrarum iunctio ringen. Fede-ringen komen incidenteel voor in 12e eeuwse contexten. De ringen worden in de 16e eeuw erg populair onder invloed van de (late) Renaissance. Hoewel datering van de ringen soms lastig is, zeker als ongemerkt zijn, zijn de 16e eeuwse ringen vaak makkelijk te herkennen aan de pofmouwen, welke destijds erg in de mode waren.

De ringen waarbij de handjes een gekroond hart vasthouden, worden Claddagh-ringen genoemd. Claddagh-ringen zijn traditionele Ierse liefdesringen, welke (nog steeds) erg populair zijn in Angel-Saksische landen. De benaming Claddagh-ring is afgeleid van het vissersdorpje Claddagh in het westen van Ierland. Over het ontstaan van de Claddagh-ring bestaan veel mythen. De bekendste mythen zijn die van Richard Joyce en de dracht van de ring door vissers uit het dorp Claddagh.  
In de eerste legende wordt de uit Claddagh afkomstige Richard Joyce tijdens zijn vaart over de Middellandse zee overvallen door Algerijnse piraten. Hij wordt als slaaf verkocht aan een goudsmid. Richard blijkt een vakman te zijn die zijn vak goed verstaat. De goudsmid is dan ook in zijn nopjes met hem. Als jaren later Willem III een overeenkomst sluit om alle Engelse gevangen in Algerije vrij te laten is de smid erg rouwig. Hij biedt Richard zijn dochter en een groot fortuin aan, maar Richard weigert en wil terug naar zijn verloofde. Deze blijkt al die jaren op hem te hebben gewacht en Richard maakt als dank voor haar geduld een Claddagh ring.

De tweede legende verhaald over het ontstaan van de ring in het dorpje Claddagh. Oorspronkelijk zou de ring door vissers zijn gedragen en op hun schepen en op de zeilen geschilderd zijn. Als de Claddagh-vissers vreemde collega’s in hun wateren aantroffen, werden die gecontroleerd op dit teken. Hadden ze die niet, dan konden de vreemde vissers rekenen op een enkeltje zeebodem.1 (citaat wikipedia)

De ring zou een van de eerste symbolen van de Ierse Drie-eenheid zijn. De kroon stelt dan de Vader voor, de linkerhand de Zoon en de rechterhand de Heilige Geest, alle drie zorgend voor het hart dat de mensheid voorstelt.

Ook bestaat een verklaring van de symboliek die teruggaat naar de voorchristelijke tijd. De rechterhand zou de Keltische vader der goden Dagda zijn. De linkerhand wordt toegewezen aan Anu, de Keltische vruchtbaarheidsgodin, en godin van de wijsheid en de wind. Anu zou later bekend staan als Danu, de stammoeder van  Tuatha Dé Danann, een Iers mythologisch volk. De kroon staat voor Beauthauille. Het hart staat voor alle harten van de mensheid en ook datgene wat eeuwige muziek naar de Kelten stuurt.1 (Citaat Wikipedia)

Naast bovenstaande legenden bestaan tal van andere legenden, de een meer romantisch dan de ander.

Ringen waarbij de handen een brandend hart vasthouden en dubbele handjesringen zijn vaak afgeleid van de fede-ringen. Deze ringen zijn meestal te dateren tussen de 17e en 19e eeuw.

Gimmel ringen, soms puzzelringen genoemd, bestaan meestal uit twee of drie banden die als één ring, maar elk ook als aparte ringen gedragen kunnen worden. Bij een ring die bestaat uit twee banden symboliseren de banden man en de vrouw. Bij drie banden symboliseert het de man, vrouw en God dan wel de getuige van het huwelijk.  Tijdens de verloving werden de ringen uit elkaar gehaald en werden deze door de man, vrouw en eventuele getuige gedragen. Tijdens de huwelijksplechtigheid werden de ringen weer samengevoegd tot een trouwring. De naam gimmel ring  is afgeleid van gemellus wat tweeling betekend.

De oudste gimmel ringen dateren uit de 13e eeuw, aanvankelijk waren het eenvoudige ringen waarbij de handjes vaak ontbraken. Rond 1600 worden elkaar vasthoudende handen en harten opgenomen in de gimmel ringen. In de 16e en 17e eeuw raken gimmel ringen erg in de mode, met name in Engeland en Duitsland. Dat de gimmel ring populair was blijkt wel uit de verschillende vermeldingen van gimmel ringen in het werk van Shakespear. Ook is het bekend dat Martin Luther tijdens zijn huwelijk in 1525 zijn bruid Catherina Bora een gimmel ring schonk.

De dracht van de handjesringen toont aan of je vrijgezel, verliefd, verloofd of getrouwd bent. Als men de ring aan de rechterhand droeg met de punt van het hart van zich af, dan betekende dit dat iemand vrijgezel was. Droeg men de ring aan de rechterhand met de punt van het hart naar zich toe dan kon men zien dat deze persoon verliefd was. Bij de verloving werd de ring aan de linkerhand gedragen met de punt van zich af. Was iemand getrouwd dat droeg zij of hij de ring aan de linkerhand met de punt van het hart naar zich toe. De traditie om de trouwring aan de linkerhand te dragen vindt zijn oorsprong in het oude Egypte. De Egyptenaren (en later ook de Romeinen en de Grieken) meenden dat zich in de linkerhand de ader, ‘Vena Amoris’, bevindt welke rechtstreeks naar het hart gaat.

Sites en literatuur:
http://en.wikipedia.org/wiki/Claddagh_ring
http://www.celtic-culture.com/claddagh_ring.html
http://id3446.securedata.net/potgold/claddagh.htm
http://www.ehow.com/about_5078838_claddagh-rings-history.html
http://nl.wikipedia.org/wiki/Claddagh-ring
http://tudorshoppe.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&Product_Code=AE-R80&Category_Code=RING
http://books.google.nl/books?id=8ANAHTp1xMIC&pg=PA63&lpg=PA63&dq=clasped+hands+%2B+ring+%2B+roman&source=bl&ots=ISI0s4MkXp&sig=2u6kuGGj2yyL6nIi6qJeH4zubgY&hl=nl&ei=y27mS9CMA8qYOPan2dsN&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAUQ6AEwADgK#v=onepage&q=clasped%20hands%20%2B%20ring%20%2B%20roman&f=false
http://www.markbostrouwringen.nl/historie_trouwringen.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Gimmal_ring
http://quezi.com/4454
http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/36092-liefde-in-symbolen.html
http://www.dating-wedding.com/nl/657.html
http://www.rozenhoftrouwringen.nl/content/Over%20trouwen%20en%20ringen
http://nl.wikipedia.org/wiki/Romeinse_huwelijk
Goede site:
http://www.doyledoyle.com/stylegem/?p=605
http://www.doyledoyle.com/stylegem/?p=605
   
Informatie romeinse tijd:
http://www.romeinspompeii.net/trouwen.html
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrouwen_in_het_Oude_Rome
Type handjesringen:
http://en.wikipedia.org/wiki/Claddagh_ring
http://www.irishcladdaghrings.com/information/fede_rings.htm

Tekens van leven
Opgravingen in Amsterdam
Wat een leven deel 1


« Laatst bewerkt op: januari 28, 2012, 20:20:53 pm door Plechelmus »
Met vriendelijke groet,

Plechelmus



Oproep Leidse lakenloden: http://www.muntenbodemvondsten.nl/index.php?topic=92203.msg560806

Offline Menno

  • moderator Dagvondsten
  • Forumlid
  • **
  • Berichten: 3990
  • 9
Re: Mani in fede (handjesringen)
« Reactie #1 Gepost op: januari 29, 2012, 13:50:47 pm »
Zeer informatief verhaal, Plechelmus!  ((: 9prima
Compliment voor de zoektocht!

groeten,
Menno
Groeten,
Menno