Auteur Topic: De belangrijkste Romeinse titels, bijnamen en toevoegingen en of hun meest voorkomende afkortingen:  (gelezen 3436 keer)

Offline aurelianus

  • Kundige Romeins / Middeleeuws
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 23623
  • 15
  • Een munt is tastbare geschiedenis! 160904b160205
De belangrijkste Romeinse titels, bijnamen en toevoegingen en of hun meest voorkomende afkortingen (op munten):

AVG =AUGUSTUS. Ongeveer te vertalen met “Verhevene”, de erenaam toegekend aan Octavianus 27 v. Chr. door de senaat als hoogste toegekende eer. De persoon is heilig, onschendbaar en de dragers werden goddelijk. Daarna de belangrijkste component van keizertitulatuur. Is de slot G herhaald, GG of GGG, dan worden meer keizers bedoeld, die als collega’s samen regeren, Het aantal G’s correspondeert niet altijd met het aantal augusti.
De vrouwelijke vorm is augusta en het meervoud is augusti.

CAES =CAESAR. Cognomen (=beschrijvende bijnaam) van de dictator uit de laatste jaren van de Romeinse Republiek, Caïus Julius Caesar, Na de adoptie van Octavius, de latere Octavianus, 44v. Chr. neemt deze de (bij)naam over. Alle Juli-Claudische keizers tot en met Nero nemen de naam over. daarna verword deze tot erenaam, meestal voor hun eigen naam maar ook wel op andere plaatsen in de titelreeks. Veder word (NOBLIS, NOBLISSIMVS) CAESAR gebruikt als titel voor de onderkeizer en troonopvolger.

CENS = CENSOR Slechts weinig keizers droegen deze titel, zij is gebaseerd op een bijzondere magistratuur uit de Republiek: toen werden een maal in de vijf jaar twee personen voor de tijd van anderhalf jaar benoemd, zij hielden toezicht op de burgerlijke stand en de belastingen, benoemden senatoren en waakten tegen zedenbederf, zij voerden ook het beleid van de nationale gebouwen, bruggen, aquaducten. In de keizertijd behield het ambt zijn waardigheid en werd soms door de keizer zelf bekleed. Vooral de Flaviërs hechtten zeer aan dit ambt. Domitianus noemde zichzelf zeer autocratisch CENSOR PERPETVVS (Censor voor eeuwig)

COS =CONSUL Relict uit de Republikeinse tijd. Tijdens de republiek waren jaarlijks twee wisselende consuls leiders van de staat. Het was het hoogste ambt dat men kon bereiken. In de keizertijd is het verworden tot een ereambt, vaak door de keizer zelf bekleed, samen met een andere collega. In Romeinse cijfers na "COS" werd aangegeven hoe vaak de keizer de consul werd benoemd.

COS. DESIG =CONSUL DESIGNATUS is een verkozen consul die het ambt nog niet officieel heeft aanvaard.

DIVVS (vr. DIVA). ”De vergoddelijkte”, letterlijk “onder de Goden opgenomen”. Het westelijk deel van het Rijk kende niet zoals het oostelijk deel, de idee van een godelijk heerser. Gedurende de eerste eeuwen houden de keizers zich op hun munten ook meestal ver van een eventuele bovenmenselijke natuur van hun persoon. Na hun dood waren die bezwaren minder groot. Uit respect en politieke overwegingen werd een keizer, wiens nagedachtenis dat toeliet, door zijn opvolger geconsecreerd.
Verschillende keizers werden na hun dood verheven tot Goden, op resolutie van de senaat en op het verzoek van hun respectieve opvolgers. Caïus Julius Caesar werd de eerste “Divvs”.

DN =DOMINUS NOSTER. Onze hoogste heer. Voor het eerst gebruikt onder  Aurelianus, later vervangt het sinds Constantijn I het “IMPERATOR CAESAR” als inleiding op de keizerlijke titulatuur. Op in het oosten geslagen  munten (Serdica) vind men in de late keizertijd doms DOMINVS ET DEVS (= Heer en god / Goddelijke Heer).

F of FIL = FILIUS. Zoon van…

F of FEL = FELICISSIMUS. Gelukkigste (vertaling)

F of FEL = FELIX. Gezegende en zegenbrengende. Deze toevoeging komt al voor in de republikeinse tijd (de dictator Sulla noemt zich FELIX.) Later epithon van de keizer. Commodus is de eerst die het gebruikt op zijn munten, meestal in combinatie met PIVVS.

FORTISS =FORTISSIMUS. Sterkste (vertaling)

IMP =IMPERATOR. Militaire titel uit de republiek voor de veldheer: een eretitel, die in elk geval na overwinningen werd verleend. In de keizertijd neemt de keizer de titel als opperbevelhebber over een plaatst deze vóór zijn eigen naam , of soms aan het eind van de titelreeks. Hij werd bij zijn ambtsaanvaarding door zijn troepen als “” Imperator” toe gejuigd (acclamatio imperatoria). Als hij zich als veldheer bij andere gelegenheden had onderscheiden, konden de troeppen deze “acclamatio” hernieuwen. Dit wordt vaak op munten vermeld , doordat op de keerzijde van de munt nog eens IMPwordt herhaald gevolgd door een Romeins cijfer, daar aangeeft hoe vaak de keizer met de titel werd onderscheiden.

INV of INVICTVS =INVICTUS. Onoverwinnelijke (vertaling). Eigenlijk en epithon van de zonnegod< Sol Invictus, dat vooral Constantijn I de Grote overneemt.

LEG AVG PR PR   LEGATUS AUGUSTI PRO PRAETORE. Sinds Augustus heerser over de keizerprovincies met het opperbevel over de troepen.

LEG = LEGIO. Legioen (vertaling). Romense legereenheid die, tijdvak afhangkelijk, van verschillende sterkte en geleding. In de keizertijd ongeveer 6000 mensen sterk.

MAX MAXIMVM =MAXIMVS. Grootste (vertaling), soms letterlijk, soms als versterking van, Constantijn I de Grote gebruikt het als versterking van AVG, wat vertaald zou kunnen met “senior augustus”.

N of NEP =NEPOS. Kleinkind van….

NC of NOB CAES =NOBILISSIMUS CAESAR. Edele of voorname caesar (vertaling).

OPT =OPTIMVS “De Beste” Een epithon van Juppiter, die Optimus Maximus werd genoemd; soms ook de keizer. Trajanus heet “OPTIMVS PRINCEPS”. Princeps , ‘prins’ was een titel die augustus al had, ze werd overigens toen niet gebruikt op munten, als ‘eerste (burger)’ van de staat.

PP = PATER PATRIAE Vader des vaderlands(vertaling). Eervolle benaming , die al ten tijde van de Republiek verdienstelijke mannen zich verwierven als b.v. Cicereo. Augustus accepteerd de titel in 2 v. Chr. Deze titel werd als grote eer beschouwd.

P of PER = PERPETVVS “Voor eeuwig” (vertaling).

PIVS verplichting-trouw met betrekking tot de Goden, de staat en de familie. Titulatuur van talrijke keizers sinds Antoninus Pius.

PM of PONT MAX = PONTIFEX MAXIMUS. Hogepriester(vertaling).. De belangrijkste voorganger en ambtenaar van de Romeinse staatsgodsdienst. Augustus treket in 12 v. Chr het ambt aan zich. Sindsdien is het inherent aan het keizerschap.

PRINCEPS IVENTVTIS eerste onder de jeugd (vertaling). Oorspronkelijk leider van de jeugd uit de ridderstand. Onder de keizers is deze ‘prins der jeugd’vaak een prins uit het keizerlijkhuis, die als troonopvolger naar voren wordt geschoven.

PRO COS = PRO CONSVL. Dit was voornamelijk een militaire functie van de consul die hoofdzakelijk in de provincie actief was. Ook de keizer voerde af en toe deze titel.

TRP of TR POT of TRIB POT =TRIBUNICIA POTESTAS. ‘Bekleed met de Tribunicia Potestas’. Oorspronkelijke bevoegdheid van de republikeinse volkstribuun. Het bevatte het veto tegen senaat en leger. Tezelfdertijd verleende het een recht van persoonlijke onaantastbaarheid. Deze functie wordt door Augustus in 23 v. Chr. Officieel wordt overgenomen en gemaakt tot de constitutionele basis van zijn keizerschap. Als overblijfsel uit de republikeinse tijd wordt de ‘Tribunicia Potestas’ van de keizer elk jaar hernieuwd en worden zijn regeringsjaren geteld naar het aantal malen dat hij er mee wordt bekleed. Dit aantal wordt in romeinse cijfers aan gegeven achter de afkorting, vergemakkelijkt vaak het dateren van romeinse munten.

Anders:

Als de keizer of zijn leger over een volk had gezegevierd, werd dit vaak opgenomen in ’s keizers naam opgenomen, voorbeelden zijn de toevoegingen (al dan niet afgekort):
ARABICVS; ARMENIACVS; BRITANNICVS; GERMANICVS; SARMATICVS; DACICVS en PARTHICVS.

MATER CASTRORVM “Moeder van het legerkamp” een titel die werd verleend aan enkele vrouwen uit de keizerlijke dynastieën  bv. Julia Mamaea, Herennia Etruscilla, de eega van Decius of bij Marcia Otacilia Severaeega van Philippus (Arabs). –Mij niet bekend op munten-

bronnen: verschillende muntboeken het Latijns woorden boek, maar voornamelijk
"Muntwijzer voor de Romeinse tijd", Prof Dr. A.N. Zadoks Josephus Jitta en Prof Dr.W.A. van Es. (1974 , De Haan, Bussum)

« Laatst bewerkt op: december 07, 2013, 22:34:36 pm door aurelianus »
met vriendelijke groet, aurelianus.
Mijn bijdragen dienen uitsluitend educatieve doelen
Bij gebruik van (delen van) de inhoud van dit bericht dient mijn forumnaam en MBF als bron te worden vermeld!
:)

Offline Motley Blue

  • Deskundige antieke munten
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 13480
  • 0
Hoi Ben
Mooi overzicht  ((: 9prima ((: 9prima
Alleen is er nog een tip wanneer welke FEL gebruikt word,
FEL TEMP REPARATIO of bv M COMM ANT AVG P BRIT FEL
Ik denk bij optie 1 dat het FELIX. Gezegende en zegenbrengende is
en bij optie 2 FEL =FELICISSIMUS. Gelukkigste .
mvg Roald
Ik ben niet gek
Cedo Nulli

Offline aurelianus

  • Kundige Romeins / Middeleeuws
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 23623
  • 15
  • Een munt is tastbare geschiedenis! 160904b160205
Welke afkorting waarvoor gebruikt wordt, moet geconcludeerd worden door de lezer uit de rest van het omschrift.
Vermoedelijk worden daar bij af en toe fouten gemaakt, maar meestal zijn het min of meer vaste formules, die "iedereen" - in die tijd- werd verondersteld te kennen,
en uit minder afgekorte versies zijn deze betekenissen van afkortingen gedestilleerd.
 "iedereen" = de ontwikkelde en lezende Romein.

Even ingaand op je voorbeelden:

"FEL TEMP REPARATIO", FEL" is geen is geen titel, bijnaam  of toevoeging, maar is vrij te vertalen (ik beheers amper Latijn) als:
"De gelukkige tijden zijn teruggekeerd", en verwijst naar het nostalgische gevoelens en spreekt de hoop uit dat het ooit weer zo zou zijn als vroeger
"die goeie oude tijd' ;D

"M COMM ANT AVG P BRIT FEL", dit is bv. een minder gestandaardiseerde titulatuur, waar bij je vermoedelijk het slechts een deel van het omschrift geeft.
Ik verwacht dat vermoedelijk aan de keerzijde verder gaat.
Ik vind het bv. nu moeilijker de P daar te duiden: 
In eerste ik stantie zou ik het lezen als: "Marcus COMModus ANToniunus AVGustus P? BRITtanicus FELix" en zou het duiden / rij vertalen als "de verheven Marcus COMModus ANToniunus P ? gelukkige/ gelukbrengende overwinnaar van de Britten", dus waarbij de vaste formule P F(EL) niet op elkaar volgt maar wordt onderbroken door "BRITtanicus"
Ik denk in tweede instantie aan aan Pius, maar het kan misschien ook van Pontifex maximus zijn, of zelfs iets heel anders zijn als "P" voor potentia o.i.d. iets als machtige, krachtige.
« Laatst bewerkt op: februari 28, 2014, 20:36:47 pm door aurelianus »
met vriendelijke groet, aurelianus.
Mijn bijdragen dienen uitsluitend educatieve doelen
Bij gebruik van (delen van) de inhoud van dit bericht dient mijn forumnaam en MBF als bron te worden vermeld!
:)

Offline aurelianus

  • Kundige Romeins / Middeleeuws
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 23623
  • 15
  • Een munt is tastbare geschiedenis! 160904b160205
Ik had gehoopt dat een Latinist mijn gedachten m.n. die in de laatste alinea)  zou ondersteunen dan wel beargumenteerd verwerpen,
door deze bijdrage breng ik de tekst nogmaals onder de aandacht!
met vriendelijke groet, aurelianus.
Mijn bijdragen dienen uitsluitend educatieve doelen
Bij gebruik van (delen van) de inhoud van dit bericht dient mijn forumnaam en MBF als bron te worden vermeld!
:)