Auteur Topic: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.  (gelezen 2221 keer)

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings


Al jaren speel ik met de gedachten om het een en ander op papier te zetten over Memento Mori, met name over de doodskopring.
Welke ik uitermate fascinerend vind, maar er te weinig bevredigende antwoorden voor zijn.
Ik probeer mijn speculaties hieronder uiteen te zetten en een verband te tonen.
Mijn onderzoek bracht me bijna meer vragen dan antwoorden op (heel lastig voor een toch wel redelijke chaoot zoals ik),
maar de reis hier naar toe heeft me veel plezier gegeven, en het zal me niet verbazen wanneer mijn speculaties mijn reis verder zal laten duren.
Ten tijde van het schrijven van dit stuk, waarin ik gaandeweg meer trefwoorden ben gaan tegenkomen die ik ook in het Nederlands ben gaan zoeken, bleek dat er toch al meer in het Nederlands over geschreven is dan ik dacht.
Er zijn ideeën die overeen komen met mijn ideeën over de verschillende onderwerpen die aan bod komen, maar er zijn ook ideeën die daar echt vanaf wijken.
Ik meen toch een frisse kijk te hebben, waarbij ik een eigen interpretatie heb met als uitgangspunt de memento mori ringen met doodskop.
Welke ik als een soort van "missing link" ben gaan beschouwen om allerlei onderwerpen, wellicht wel voor het eerst, of alsnog aan elkaar te koppelen.
Toch even anders dan anders.





Wat is een Memento Mori?

In een zeer roerige tijd in een maatschappij welke zeer gelovig was en waarin God strafte door middel van plagen.
Waar een plaag (de pest) miljoenen slachtoffers maakte.
Er "Vreugdevuren der ijdelheid" werden ontstoken. (Ijdelheid was de hoofdzonde waaruit andere zonden zijn ontstaan)
Waarin Memento Mori stond voor je eigen sterfelijkheid, en zorg te dragen voor je zielerust in de eeuwigheid door de ijdelheid af te zweren.
En de menselijke schedel wellicht dus symbool stond voor Memento Mori.

In dit zicht kan ik me voorstellen dat er voorwerpen, afbeeldingen en sieraden met de doodskop ontstonden om zowel enkel religieuze redenen maar ook als talisman tegen de plaag/plagen, met de pest in het bijzonder.
En of je nu Memento Mori kon lezen of begrijpen of niet, de betekenis van het symbool, de schedel, werd door iedereen begrepen.

Memento mori, een ring met een doodskop, geen rouwring om een overledene te herdenken, dat is meer "in memoria",
maar van origine een katholieke waarschuwing, welke een overlap heeft naar de rouwringen waarbij de katholieke waarschuwing in de vergetelheid is geraakt.

Memento Mori en/of de doodskop is van origine: Denk eraan dat je sterfelijk bent.
Een reminder, om een godvrezend leven te leiden, omdat je zielerust er van af hangt. Door "ijdelheid" af te zweren en een sober leven te leiden.
En als talisman tegen pestis.

Het motto "Denk aan je sterfelijkheid, leef je leven niet in zonde maar houd de eeuwigheid voor ogen" welke in andere verschijningsvormen terug te voeren zijn naar de 14de eeuw en waarschijnlijk nog wel eerder.



De pest, de straf van god, ijdelheid.

In de Vroege Middeleeuwen kwam in Europa een bekeringsgolf op gang. Langzaam maar zeker werden de Germaanse
stammen (zoals de Angelen, Saksen en Franken) bekeerd tot het christelijk geloof.
Langzamerhand kreeg de middeleeuwse cultuur een sterk theocentrisch (op God gericht) karakter. Het aardse bestaan was
maar kort en daarom moest de mens zich vooral op het leven ná de dood voorbereiden. Memento mori (gedenk te
sterven), zo hield de kerk de gelovigen voor: het leven hier op aarde moest in dienst staan van God en het hiernamaals.

Bron

In de late middeleeuwen, met hongersnoden en pestepidemieën waren er charismatische flagellantengroepen die door het land trokken, onderwijl zichzelf geselend en klaagzangen zingend, om mensen op te roepen tot berouw en boetedoening. Dikwijls werd er MEMENTO MORI geroepen.
De pest werd namelijk beschouwd als straf van God. Bron

God straft door het sturen van een plaag.
In de middeleeuwen gebruikte men Latijn, en het woord voor pest, was pestis.
Pestis betekent plaag.
Pest(is)--> plaag--> straf van god.

Er vielen trouwens meer ziekten, vooral in plaagvorm en nare gebeurtenissen onder de naam pestis.
God hield er blijkbaar van om te plagen, te straffen.
Niet voor niets leefde men een godvrezend leven.

De pest werd gezien als een straf van God voor de zondige mensheid en dat leidde ertoe dat men het eerder lijdzaam onderging en geen of weinig pogingen deed om aan de oprukkende pest te ontkomen. In de plaats daarvan ging men boete doen om God te verzoenen en de pestheiligen aanroepen, het leidde tot een heropflakkering van de processies van flagellanten. Men realiseerde zich niet dat bijeenkomsten zoals misvieringen en processies eerder de uitbreiding van de ziekte bevorderden en het zou tot in 1498 duren voor men in Venetië alle vieringen, processies, markten en alles wat een volkstoeloop veroorzaakte zou verbieden. Bron


De pest epidemie in Europa. De zwarte dood.

De grote pestepidemie in Europa begon in 1347, Europa had zo'n 40 miljoen inwoners en de pest maakte in een paar jaar 25 miljoen slachtoffers.
Exacte aantallen zijn er niet, en sommigen spreken van minder slachtoffers, maar de aantallen zijn sowieso gigantisch.
Engeland had in die tijd zo'n 4 miljoen inwoners en verloor in slechts 2,5 jaar 1/3 van haar bevolking.
In Florence stierf 1/3 van de inwoners binnen het eerste half jaar, en 45 tot 75% in 1 jaar tijd. En in Venetië kostte het 60% van de inwoners hun leven binnen 1,5 jaar. Bron


Verspreidingskaart van de pest.


In die tijd wist men niet wat de oorzaak van pest was, men dacht dat het een onzichtbare ziekte in de lucht was.
Een manier om pest tegen te gaan was vuur.
Vuur zuivert de lucht.
Geen betere manier dus om de pest, als ziekte, maar ook als straf van god, tegen te gaan was het verbranden van alles wat met ijdelheid te maken had.
Hier komt het "Vreugdevuur van ijdelheden" vandaan.

(Het meest opmerkelijke is, is dat het nog werkte ook..... maar om een heel andere reden dan wat men toen dacht. Wat ze toen niet wisten, maar wij nu wel is dat de pest door vlooien werd verspreid en overgebracht, en vuur hield vlooien tegen. Paus Clemens VI isoleerde zichzelf en liet twee vuren branden en ontsprong de dans.)

In mijn tweede bijdrage, staat bij nummer 4 een ring welke, mijns inziens, mogelijk verwijst naar het vreugdevuur der ijdelheden. Treffend is ook dat deze ring gedateerd is aan de hand van de inscriptie 1665, ten tijde van de grote pestuitbraak in Engeland)

Vreugdevuur van de ijdelheden verwijst naar het verbranden van voorwerpen die beschouwd worden als aanstichtend tot ijdelheid, een hoofdzonde volgens het katholicisme. Het meest beruchte vreugdevuur van de ijdelheden werd gehouden op Vette dinsdag 1497, toen aanhangers van Girolamo Savonarola duizenden voorwerpen verzamelden en publiekelijk verbrandden waaronder boeken, cosmetica en kunst.
Vreugdevuren van de ijdelheden waren eerder in de 15e eeuw al gehouden door Bernardinus van Siena om zijn publieke sermoenen kracht bij te zetten.
De focus van deze vernielingen was gericht op datgene wat aanleiding kon geven tot zonde, voorwerpen van ijdelheid inbegrepen zoals spiegels, schilderijen, beeldhouwwerken, speelkaarten en zelfs muziekinstrumenten. Ook boeken die men catalogeerde als immoreel, zoals werken van Giovanni Boccaccio en manuscripten van sommige seculiere gezangen werden verbrand.
Bron

Na de pandemie van 1347-1353 dook de pest enkele jaren later hier en daar weer op maar eerder als een endemische ziekte in verschillende gebieden in Europa. Bijzonder zware epidemieën waren er nog in 1563-1569, 1629-1644, in Amsterdam in 1663-1664, in Londen in 1665 en in Marseille en de Provence tussen 1720 en 1722. De gevaarlijkste pesthaard in de late middeleeuwen was Constantinopel dat het “Rattenkoninkrijk” werd genoemd. De pest bleef nog meer dan 300 jaar actief in Europa. De laatste grote uitbraak in West-Europa vond plaats in 1720 in Marseille. In 1738 was er nog een epidemie in Oost-Europa en de ziekte verdween pas uit Europa na een laatste heropflakkering in Rusland van 1770-1773.

Hoewel er niet tot nauwelijks ringen met het doodshoofdmotief te vinden is uit de tijd van de eerste grote Europese pestepidemieën, noch ringen met daarop Memento Mori, lijkt het me geen toeval dat bij de tweede golf grote uitbraken de ringen met daarop memento Mori, in combinatie met de schedel, juist op dat moment in zwang kwamen.
We zien deze ringen globaal gezien vanaf het laatste kwart van de 16de eeuw tot ongeveer het eerste kwart van de 18de eeuw, waarin de 17de eeuw een duidelijk hoogtepunt laat zien.
Net zoals in diezelfde periode in de kunst de Vanitas (als ijdelheid) en de schedel (als symbool voor Memento Mori) een veelgebruikt onderwerp werd.

Een bewijs dat men vroeger Memento Mori, de schedel en de zorg voor het eeuwige leven aan elkaar gekoppeld zag is deze ets:
anoniem, ca 1580. Bron


Hieronder probeer ik de symboliek van Vanitas (de ijdelheid), en het gebruik van het motto Memeto Mori én de symnoliek van Memento Mori,
te vertalen vanuit de 14de eeuw, ten tijde van de eerste grote pestepidemie, naar de symboliek en het motto ten tijde van de tweede grote uitbraak van de pestepidemie in het laatste kwart van 16de tot het eerste kwart van de 18de eeuw.
Waarbij de schedel uiteindelijk synoniem is geworden aan het motto Memento Mori.



Danse Macabre, de dodendans.

De dodendans of danse macabre is een thema dat al eeuwenlang voorkomt in de westerse cultuur (met name de schilderkunst) en dat waarschijnlijk zijn oorsprong vond in Frankrijk. De dood was in de late Middeleeuwen sterk in het bewustzijn van de mensen aanwezig maar het danse-macabre-thema lijkt toch vrij plotseling te ontstaan zonder duidelijke voorafgaande ontwikkeling. Deze voorstelling had vaak een didactisch doel, waarbij gewezen werd op het zinloze van onderscheidingen van sociale rang in het aangezicht van de dood, en mensen voorgehouden werd dat dat ze zich tijdens hun drukke wereldse bezigheden bewust dienden te blijven van de onvermijdelijkheid van de dood. Van oorsprong is de dodendans veertiende-eeuws. Het motief bereikte in beeldende kunst en literatuur een hoogtepunt in de vijftiende eeuw. Bron
De eerste dodendansen waren in feite geschilderde boetepreken, een genre dat in de laatmiddeleeuwse steden een grote opgang maakte. In plaats van volkspredikers die met luide stem hel en verdoemenis preekten, kreeg de stedeling een soort stripverhaal met een vergelijkbare, even strenge boodschap te zien. De dodendansen verkondigden de noodzaak tot inkeer te komen, want het leven op aarde was nietig en eindig.
Dit laatste – het besef van de menselijke sterfelijkheid – werd het publiek ingeprent door in ontelbare herhalingen aandacht voor de dood op te eisen. “Memento mori” (gedenk te sterven), luidde het allesoverheersende devies. In beeld en tekst stond voorop dat iedereen, van hoog tot laag en van jong tot oud, voor de dood gelijk was. De stichtelijke boodschap luidde dat alleen het leven hierna telde en dat degenen die bescheiden/sober leefden, het minst voor de dood te vrezen hadden. Bron

Hieronder een fresco van de Triomferende Dood te midden van de rijken en de machtigen, geleerden, koningen en kerkelijken.
Rechts naast haar(?!) staat met een  soort buks welke oorlogen etc uitbeeld en op de mensen schiet, en links van haar een skelet met pijl en boog, met de pijlen worden de plagen van God uitgebeeld die op de mensen neerdalen.
Hoewel men de Dood probeert af te kopen is te zien dat de dood niemand ontziet.
Onderaan het grote fresco ziet men de dodendans, waarbij de wat meer eenvoudige mensen zich laten meevoeren.
Zij hebben immers "niets" te vrezen na hun dood.


Trionfo della morte (The triumph of Death) (1485).
Giacomo Borlone de Buschis.
oratorio dei disciplini di Clusone, Bergamo.
Bron afbeelding



De dood en het meisje.
Een veelvoorkomend motief, welke ontstaan is uit de dodendans.
Hoewel er een heel andere uitleg aan word gegeven, denk ik dat het meisje de personificatie van Vanitas, de ijdelheid, is.
De dood is niet erg zachtzinnig met de ijdelheid. Wat mij betreft is hier de Memento Mori boodschap in verborgen.
(Een prachtig voorbeeld waarbij wat men met het oog ziet, de "ijdelheid" als enkel lust en verleiding, terwijl ze juist de zonde van alles representeert.)
Hans Baldung Grien, Der Tod und das Mädchen, 1517 Bron



Vanitas

De Vanitas schilderijen worden, meestal "de vergankelijkheid" genoemd.
Welke taalkundig ook correct is.
Niet elke Vanitas schilderij gaat overigens over de vergankelijkheid van de mens, het kan over de vergankelijkheid van bijna alles gaan.
Er zijn talloze voorwerpen op te noemen welke direct wijzen naar "de vergankelijkheid", van de mens.
Bijvoorbeeld een zandloper, dovende/gedoofde kaars, of een kaars die opbrand, een dichtgeslagen boek.
En, inderdaad, een schedel.
De schedel is het meest duidelijke symbool van de uiterste vorm van vergankelijkheid van de mens, de dood.
Onderstaand schilderij is een mooi puur voorbeeld van Vanitas, taalkundig correct uitgelegd als "de vergankelijkheid"

Juan Francisco Carrion, Vanitas Still Life, 17th century. Bron

Echter is de betekenis van Vanitas niet voorbehouden aan de enkelvoudige uitleg "Vergankelijkheid".
Vanitas betekent namelijk ook Ijdelheid. En ijdelheid werd vertaald naar leegheid, vergankelijkheid en zinloosheid. Bron
Door de enkelvoudige uitleg van Vanitas naar vergankelijkheid werden alle Vanitas thema's op 1 hoop gegooid, en zo noemen we die thema's bijna altijd nog; "de vergankelijkheid"
Echter kan men het dus ook zien als gewoon ijdelheid.
vanitas vanitatum omnia vanitas, Ijdelheid der ijdelheden alles is ijdelheid.


Onderstaand schilderij is een prachtig voorbeeld van Vanitas in de pure vorm van ijdelheid, dus zonder welke vorm van vergankelijkheid of "de dood" dan ook. Bovendien staat er te lezen: Vanitas vanitatis. Omnia vanitas est: IJdelheid der ijdelheden! Alles is ijdelheid!.
Edward Collier, Vanitas Still-Life, 1662, Rijksmuseum Amsterdam.


Ijdelheid wordt beschouwd als de ergste van de zeven zonden en eveneens de eerste: alle andere zonden komen uit ijdelheid voort.
Maar wat is nu die ijdelheid? Het gaat veel verder dan slechts schoonheid. Het is ook jezelf verrijken met macht, bezittingen, en zelfs kennis.
Pronkzucht, hoogmoed, maar ook activiteiten als kaartspelen, en muziek vielen onder ijdelheid. Alles was ijdel wanneer het je kon aanzetten tot het begaan van zonden.

Wanneer een schedel dus gezien word als het symbool van de dood, dan is het een logisch gevolg de schedel als symbool voor Memento Mori "denk aan de dood" oftewel, "denk eraan dat je zal sterven" te zien.

Wanneer je Vanitas als zijnde de ijdelheid en Memento Mori combineert, dan krijg je onderstaand schilderij.
Antonio de Pereda De droom van een ridder. Bron
Een engel waarschuwt de jongeman in zijn droom voor de wereldlijke goederen: verleidelijk en van korte duur. De kandelaar die net is uitgedoofd stelt het eindige van het leven voor met al zijn weelde, macht, ijdelheden en plezieren, gesymboliseerd via de afgebeelde voorwerpen.
In mijn optiek zijn de twee doodshoofden in het schilderij het verwijzen naar Memento Mori.
Men zou dit geheel als een waarschuwing kunnen zien zich niet aan ijdelheden over te geven tijdens het leven, maar zich te richten op het eeuwige leven: MEMENTO MORI




Hoewel er niet tot nauwelijks ringen met het doodshoofdmotief te vinden is uit de tijd van de eerste grote Europese pestepidemieën, noch ringen met daarop Memento Mori, lijkt het me geen toeval dat bij de tweede golf grote uitbraken de ringen met daarop memento Mori, in combinatie met de schedel, juist op dat moment in zwang kwamen.
We zien deze ringen globaal gezien vanaf het laatste kwart van de 16de eeuw tot ongeveer het eerste kwart van de 18de eeuw, waarin de 17de eeuw een duidelijk hoogtepunt laat zien.
Net zoals in diezelfde periode in de kunst de Vanitas (als ijdelheid) en de schedel (als symbool voor Memento Mori) een veelgebruikt onderwerp werd.

Het lijkt er dus op dat ten tijde van de tweede grote pestplaag de ring het oorspronkelijke gebruik had om jezelf te herinneren aan een leven zonder ijdelheid om zo je zielerust te waarborgen. En tevens als een soort talisman diende om zo de plaag (de pest) die god gestuurd had (vanwege de ijdelheid) te overleven.
Dan lijkt er een begin te zijn ontstaan om deze ringen te voorzien van een naam en sterfdatum.
Het zou mij niet verbazen wanneer deze overledenen slachtoffers van de pest waren.
Eigenlijk is hier dan de brede basis van de rouwringen ontstaan, en tevens de moeilijkheid om het een van het ander te scheiden en het niet in een adem te noemen terwijl er wel degelijk een groot onderscheid in is.
Sommige Memento Mori ringen zijn ook rouwringen, maar niet elke rouwring is een memento mori.

Bronnen:
Dansen met de dood, Geschilderde boetepreken in de late Middeleeuwen
Keus van Christelijke geschiedenissen (google books)
Gedragen en vastgelegd, sieraden uit de periode 1600-1625 (pdf)
Geschiedenis van Europa 1300-1600 (google books)
en andere bronnen, vermeld in bovenstaand stuk.
« Laatst bewerkt op: juni 13, 2016, 12:23:14 pm door Christine »
Groeten, Christine

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #1 Gepost op: juni 10, 2016, 12:46:44 pm »
Hieronder een verzameling Memento Mori ringen, van de klassieke uitbeelding van de schedel met/zonder de tekst Memento Mori, maar ook verschillende andere verschijningsvormen.


Goud, emaille, robijnen. 1550-1575.
1
Bron afbeelding



Wij zouden het engels op deze ring al gauw vertalen naar "Kijk de het einde" of wanneer we naar de andere betekenissen van Behold kijken dan betekent het ook "preserve" "guard" "keep", allemaal betekenissen die in ons straatje passen om dit een rouwring te noemen.
Maar wanneer we naar nog weer andere betekenissen van Behold kijken, betekent het ook "consider, take care" etc.
Dan is Behold the End met de afbeelding van een doodskop de letterlijke vertaling voor Memento Mori.
Behold The End-Consider The End-Houd rekening met het einde (en daarna)

Om het gedachtegoed Memento Mori uit te beelden stond er een schedel op voor de analfabeten en voor de mensen die geen Latijn kenden, stond het er in het Engels op.

Bron afbeelding

2



In het BM staat onderstaande laat 17de eeuwse ring beschreven als een Memento Mori.
Het ringhoofd is in tweeën gedeeld. Aan de ene zijde een vrouwenhoofd, en aan de andere zijde een grijnzende schedel.

Mijn idee hierover is dat "de vrouw" representatief is voor Vanitas; de ijdelheid, en de schedel voor de dood.
Samen beelden ze het gedachtegoed Memento Mori uit.

3
Bron afbeelding


De beschrijving van onderstaande ring over de voorstelling van de vrouw in de vlammen zou ik uitleggen als dat de vrouw de representatie is van Vanitas/ de ijdelheid. En dat de vlammen zouden kunnen verwijzen naar de Bonfire of the Vanities (Vreugdevuur van ijdelheden), zoals reeds beschreven. Of dat het het vagevuur uitbeeld, waar alle ijdele mensen voor kortere of langere tijd in belanden.
In ieder geval is de Vanitas en de schedel samen vertegenwoordigd als zijnde Memento Mori.

Memento Mori Skull ring, English, C 1665 in polychrome enamel on gold. It opens to reveal an enamel woman engulfed in flames, possibly representing the plague, or the great London fire of 1665.
Bron
4





Mooie omschrijving bij deze ring,  wat erop neer komt dat het gedachtengoed achter Memento Mori niet in overeenstemming is met de luxe van deze ring.

MEMENTO MORI RING WITH ENAMEL AND DIAMONDS
England, late 17th to early 18th century
Gold, diamond and enamel
Weight 3.1 gr; circumference 55.1 mm; US size 7¼; UK size O

During the seventeenth century, scarcely a year passed without a serious outbreak of fever, cholera, plague, small pox, or typhus. To support the Christian view of life as a preparation for a holy death, people liked to carry with them powerful reminders of mortality, especially the skull and crossed bones as occur here. In spite of their solemn religious purpose, such objects were not always penitential in character as this deluxe version of the memento mori type illustrates. Since the late seventeenth century is the age of diamond jewelry, the skull is flanked by table-cut diamonds at the shoulders, and there are rose-cut diamonds glittering in the eye sockets. The choice of thick white enamel suggests that the wearer was unmarried as rings enameled in black indicated a married person.


Bron afbeelding
« Laatst bewerkt op: juni 12, 2016, 16:21:28 pm door Christine »
Groeten, Christine

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #2 Gepost op: juni 10, 2016, 12:47:18 pm »
De nazi ring met de doodskop van de SS heeft op geen enkele wijze met Memento Mori te maken.
Ik heb redelijk uitvoerig daarnaar gezocht, maar geen enkele aanwijzing kunnen vinden dat een en ander verband houd met elkaar.
Voor iets nadere info daarover, verwijs ik naar deze thread: Geen Memento Mori, symboliek doodshoofd SS
« Laatst bewerkt op: juni 10, 2016, 16:40:14 pm door Christine »
Groeten, Christine

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #3 Gepost op: juni 11, 2016, 18:32:42 pm »
Mijn pinterest pagina met onder andere Memento Mori ringen.

De beschrijvingen die er bij staan heb ik overgenomen uit de bron.
Dat wil niet zeggen dat ik het er altijd volledig mee eens ben.  ;)

https://nl.pinterest.com/christinembf/memento-mori-mourning-rings-and-remembrence-rings/
Groeten, Christine

Offline Adri Pieck

  • Kantinemod
  • Forumlid
  • **
  • Berichten: 7828
  • 0
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #4 Gepost op: juni 11, 2016, 18:52:44 pm »
Boeiend verslag Christine en prachtige plaatjes erbij. ((: 9prima

Adri

Offline Motley Blue

  • Deskundige antieke munten
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 13480
  • 0
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #5 Gepost op: juni 12, 2016, 11:16:35 am »
Daar ben je een hele tijd mee bezig geweest,
het is een mooi stuk geworden  ((: 9prima
mvg Roald
Ik ben niet gek
Cedo Nulli

Offline Coinmaster

  • Deskundige bronnen en literatuur
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 3800
  • 3
    • Facebookgroep Middeleeuwse Munten
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #6 Gepost op: juni 14, 2016, 19:42:02 pm »
Gefeliciteerd met deze fraaie bijdrage Christine! Voegt zeker waarde toe aan het forum.
Interessant te lezen dat de gedenk-te-sterven ringen samen lijken te hangen met de tweede pestepidemie en in die zin gezien kunnen worden als talisman/beschermring. Enig idee of de ringhouders van een bepaalde stroming afkomstig waren? (katholiek, hervormd, etc.)

Offline Coinmaster

  • Deskundige bronnen en literatuur
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 3800
  • 3
    • Facebookgroep Middeleeuwse Munten
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #7 Gepost op: juni 14, 2016, 20:36:36 pm »
Hier nog een aantal ringen, voor zover niet al bekend:
https://finds.org.uk/database/search/results/q/memento+mori

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #8 Gepost op: juni 17, 2016, 20:51:22 pm »
Gefeliciteerd met deze fraaie bijdrage Christine! Voegt zeker waarde toe aan het forum.
Interessant te lezen dat de gedenk-te-sterven ringen samen lijken te hangen met de tweede pestepidemie en in die zin gezien kunnen worden als talisman/beschermring. Enig idee of de ringhouders van een bepaalde stroming afkomstig waren? (katholiek, hervormd, etc.)


Om een heel lang verhaal kort te maken, nee vooralsnog zou ik niet durven zeggen dat, naast de te verwachten stroming katholieken, andere stromingen deze ringen ook droegen om politiek/gelovige voorkeuren, of als talisman.
Dat is misschien nog wel interessant om in te duiken.

Ik wil trouwens nog graag opmerken dat deze ringen mate name uit Engeland komen, en daarnaast ook in Frankrijk voorbeelden te vinden zijn. Duitsland word al moeilijker en in Nederland zie je ze bijna helemaal niet.
Groeten, Christine

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #9 Gepost op: juni 26, 2016, 19:20:13 pm »
Nog even iets om te vermelden.

Damesorde van de Doodskop
De Orde van de Doodskop werd gesticht door Sylvius Nimrod, hertog van W�rttemberg in 1652 en deze benoemde zijn moeder tot grootmeesteres. De orde raakte al snel in de vergetelheid. In 1709 werd zij door Louise Elisabeth van Saksen-Merseburg opnieuw, nu als damesorde, opgericht.
De orde verenigde dames die zich "spelletjes, feesten, prachtige aanspanningen (voor rijtuigen) en galant vermaak ontzegden". Ondanks de hernieuwde instelling werd de orde ook in de 18e eeuw al snel weer vergeten.
De oorsprong van de Damesorde: De ridderorde van de doodskop.
De Hertogelijk W�rttemberg-Oelssische ridderorde van de doodskop was oorspronkelijk een huisorde van de regerende familie W�rttemberg-Oels in Beneden-Silezi�. De eerste regerende hertog Sylvius Nimrod stichtte de orde onder invloed van zijn lijfarts, de rozenkruiser Angelus Silesius die sinds 1649 aan zijn hof verbleef. In het nabije Ludwigsdorf was het landgoed van graaf Abraham van Franckenberg het centrum van de beweging der rozenkruisers die zich er op toelegden de geheimen van God en de natuur te onderzoeken. Zij mediteerden over de zin van het leven met het motto "Vanitas vanitatum" in gedachten. Een doodskop was een gebruikelijke illustratie van de vanitas. Ook dames werden tot deze orde toegelaten.
Het juweel van de orde was een zilveren of wit ge�mailleerde doodskop die aan een gouden, zwart ge�mailleerd lint met de woorden "Memento mori" (Latijn: "Gedenk te sterven") hing. De leden droegen ook een gouden ring met een doodskop aan de linkerhand.
Na de dood van de hertog in 1664 geraakte de orde in vergetelheid.
Groeten, Christine

Offline Goodies

  • moderator boards
  • Forumjunk
  • *
  • Berichten: 48666
  • 0
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #10 Gepost op: juli 02, 2016, 21:00:48 pm »
Wat me opvalt in die Vanitas-kunst is dat het ook altijd heel weelderig en rijk is, wat men weergeeft als "vergankelijk".

Het gebeurt nog steeds.

Een modern voorbeeld van rijkdom in combinatie met het Memento Mori thema is de beroemde diamanten schedel van Damien Hirst.

Zie onder, bron was Gemeentemuseum Amsterdam

:) lX

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #11 Gepost op: juli 02, 2016, 21:48:00 pm »
Wat me opvalt in die Vanitas-kunst is dat het ook altijd heel weelderig en rijk is, wat men weergeeft als "vergankelijk".

Klopt helemaal.
En luxe en rijkdom is ook vergankelijk.

Maar al die luxe en rijkdom is ook ijdelheid, wat Vanitas ook betekent.

Vandaar de verwarring die ontstaat wanneer de ijdelheid word gepersonifieerd als een mooie dame.
Dan denken we al gauw aan de vergankelijkheid van schoonheid...
Terwijl zij (net als in de romeinse tijd gebruikelijk was dat de (on)deugden door "mensen" werden uitgebeeld) de personificatie van Vanitas is.
Vanitas als ijdelheid.
(Ijdelheid wordt beschouwd als de ergste van de zeven zonden en eveneens de eerste: alle andere zonden komen uit ijdelheid voort.
Maar wat is nu die ijdelheid? Het gaat veel verder dan slechts schoonheid. Het is ook jezelf verrijken met macht, bezittingen, en zelfs kennis.
Pronkzucht, hoogmoed, maar ook activiteiten als kaartspelen, en muziek vielen onder ijdelheid. Alles was ijdel wanneer het je kon aanzetten tot het begaan van zonden.)


De dood is niet erg zachtzinnig met de ijdelheid. Wat mij betreft is hier de Memento Mori boodschap in verborgen.
(Een prachtig voorbeeld waarbij wat men met het oog ziet, de "ijdelheid" als enkel lust en verleiding, terwijl ze juist de zonde van alles representeert.)


Groeten, Christine

Offline Goodies

  • moderator boards
  • Forumjunk
  • *
  • Berichten: 48666
  • 0
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #12 Gepost op: juli 03, 2016, 18:52:17 pm »
Citaat van: Christine
Vanitas als ijdelheid.
In de christelijke religie liggen deze begrippen sowieso dicht bij elkaar.. de een als consequentie van het andere. Vergankelijkheid is de keerzijde van de medaille van de schoonheid. De ijdele en mooie mens zal NU kunnen pronken met zijn schoonheid en bezittingen.. voor de arme of lelijke toeschouwer is vergankelijkheid een geruststelling: je hoeft niet jaloers te zijn, want al is zo'n mooi mens nog zo rijk, hij zal uiteindelijk lelijk en arm sterven net als iedereen. Rijkdom is maar tijdelijk.

De diamanten schedel van Hirst is natuurlijk een extreem met de uiterste polariteiten: de schedel als symbool van dood en vergankelijkheid is zelf aangekleed met het object van ijdelheid en rijkdom: diamanten.

Zie onder een Vanitas-schilderij van Helene Terlien, waarin het ijdelheids-aspect een direktere rol speelt. Merk op, dat er een omgevallen koffiekopje geschilderd is. Het is helemaal geen religieuze weergave met opgeheven vingertjes, maar dat koffiekopje is toch een knipoog naar de vergankelijkheid..

Bron van onderstaande afbeelding: http://www.heleneterlien.com/kunstwerk/14715221_Vanitas.html

Lx

Offline Christine

  • Vliegende non
  • moderator van dit board
  • Forumlid
  • *
  • Berichten: 12487
  • 0
    • Pinterest: Fingers rings
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #13 Gepost op: juli 03, 2016, 20:05:37 pm »
Mooi eigentijds schilderij inderdaad  ((: 9prima

Maar....

Vanitas als enkel de vergankelijkheid word uitgebeeld in vergankelijke zaken,
een zandloper, een dovende kaars, een dichtgeslagen boek, lege schelpen. Bloemen en fruit welke makkelijk vergaan, lege glazen etc.
En ja, in combinatie met enkel vergankelijke zaken, ook de schedel als symbool voor de menselijke vergankelijkheid.

Zo zijn er ook schilderijen met Vanitas als enkel de ijdelheid, weergegeven door zaken als luxe, weelde, macht, kennis, spel en muziek etc.
Dus zonder vergankelijkheid.

Maar wanneer je Vanitas als ijdelheid combineert met de schedel dan verbeeld je in feite het Memento Mori motto: Denk aan je sterfelijkheid, leef je leven niet in zonde maar houd de eeuwigheid voor ogen. (De zonde is ijdelheid, en vanuit ijdelheid ontstaan alle andere zonden)

Ik denk dat de symboliek in de loop der eeuwen vergeten is, en wellicht ook weer opnieuw uitgevonden, gemixt....
Daarom is dit moderne schilderij in mijn optiek geen Vanitas schilderij, maar een Memento Mori.
(eigenlijk dus wel met het wijzende vingertje)  (^smi11

Terwijl de moderne boodschap die zij eraan mee geeft "geniet van je leven"oftewel "Carpe Diem" lijnrecht tegenover Mement Mori staat.
Wat dat betreft past het wel bij het huidige tijdsbeeld.


Groeten, Christine

Offline Goodies

  • moderator boards
  • Forumjunk
  • *
  • Berichten: 48666
  • 0
Re: Memento Mori, en de (speculatieve) oorsprong en gebruik van de doodskopring.
« Reactie #14 Gepost op: juli 03, 2016, 20:24:00 pm »
De kunstenares noemt het zelf Vanitas. Ik denk dat ze Vanitas in de betekenis van ijdelheid wilde afbeelden, maar dan met een memento- dubbele bodem. Dat omgevallen koffiekopje bijvoorbeeld zou op stress kunnen wijzen. De stuurse blik in de spiegel.. Iets is ontregeld in haar leven. Het is speculatie hoor, maar misschien kijkt deze dame niet uit ijdelheid in de spiegel, maar om zichzelf te controleren op puistjes. Met recht: gedenk te sterven, maar dan als tweede laag. De oppervlakkige beschouwer ziet een mooie dame in een rijke kamer zichzelf bewonderen in de spiegel.. de eerste laag (en de titel) is pronken en vanitas.

:) Lx