Lx Goodies muntenboek

(c) Lx Goodies 2003-2005 ref: Niceware Muntenboek

Na de verdeling van het Karolingische rijk zijn de Nederlanden tot Lotharingen gaan behoren dat in 925 veroverd werd door de Duitse koning Hendrik I (919-936). Deze wees de bisschoppen van Luik en Utrecht aan als Nederlandse vorsten. Een krachtig gezag bleef uit, waardoor o.a. de graven van Brabant, Holland, Gelre (Gelderland) en Friesland langzaam een machtspositie verwierven. Bron: Arjan Evers, Muntslag tussen 800 en 1814 In de middeleeuwse verhoudingen tussen adel en machthebbers aan de ene kant en het volk aan de andere kant ontstond een tweedeling in de economie. Dit is te zien aan de zeldzaamheid van grotere munten uit deze tijd. Het grootschalig gebruik van geld was beperkt tot de steden. Na een dag hard werken was men niet zeker van betaling. Er waren geen werkverbanden: de stedeling moest met seizoensarbeid voor het hele jaar in zijn behoefte voorzien. De kroning van koning John I van Engeland in 1199. In de dertiende eeuw lag het gemiddelde dagloon op 2 pennies. Het woord "Penny" is afgeleid van "penning", de Karolingische zilveren standaardmunt. In Nederland worden Engelse pennies uit de twaalfde en dertiende eeuw gevonden. Omdat door een verdrag de koers van munten van de graafschappen was gekoppeld aan het Engelse geld, ontstond een vermenging in de circulatie. De graafschappen konden deze koppeling niet lang in stand houden. Floris V liet uit nood zilver uit Engeland invoeren. De Engelse penny of sterling bleef in gewicht gelijk aan de Karolingische penning, zodat deze eind 12e eeuw drie a vier keer zoveel waard was als de Nederlandse penning of denier (van: denarius). Er bestaan ook zeldzame Hollandse 1/2 derniers, of obolen.

1167	Keulse Denar (Bisdom) Voorzijde: Bisschop zittend met bijbel en staf, A (...) Keerzijde: Poort en toren, (...) De Duitse keizers, die benoemd werden door de paus, verleenden het muntrecht aan bisschoppen en leenheren. De bisschop van Keulen verkreeg dit recht reeds in 981.
1216	Henry III (Penny) S'96, 1362 type IIIa Voorzijde: Henry II in parelrand, zonder scepter, HENRI(CVS)RE (maan zon) Keerzijde: Groot kruis, drie stippen in elk kwadrant, door parelrand, (..)NLVI DE Henry III van Engeland was een belangrijke beschermheer van de Gothische kunst. Hij hield persoonlijk toezicht op de bouw van de beroemde Westminster Abbey. Als 9-jarige jongen werd hij in 1217 koning. In 1236 trouwde hij Eleanor de Provence, de zuster van de koningin van Frankrijk. Dit tot grote woede van de Engelse adel. Shakespeare's toneelstuk King Henry III is een satirische beschrijving van de onstane situatie.
1222	Floris IV Graaf vHolland (pennning) Voorzijde: Floris IV gehelmd n.r., - Keerzijde: Kruis omtrek in dubbele ring, - Graaf Floris IV veroverde het Land van Altena. Hij trouwde Machteld van Brabant. Deze stichtte in 1230 het Cistercienzer nonnenklooster van Loosduinen. Floris werd per abuis vermoord tijdens een toernooi in Corbie, en opgevolgd door zijn zoon Willem II.
1230	Letland (Denier) Voorzijde: Parelrand, schild met kruis binnen tweede parelrand, (...)LITVORIA Keerzijde: Parelrand, groot kruis door tweede parelrand, (.)IX REV (..) REX
1234	Willem II Graaf vHolland (gehalv denier) Voorzijde: Willem graaf vHolland (smalle hals, muts), (niet zichtbaar) Keerzijde: Kort kruis binnen vaste rand, OL (..) Door de paus ingezet om keizer Frederik II in toom te houden, werd Willem II in 1247 als beloning naast Graaf van Holland tevens Rooms Koning. Hij verkocht Nijmegen voor 16000 mark aan Otto II van Gelre. Deze munt is een gehalveerde dernier: een drastische manier om bij gebrek aan obolen geld te wisselen...
1268	Hertog Jan I (Esterlin) Voorzijde: Staande leeuw in schild, (..) E+D (DV)X BRA(BANTI) Keerzijde: Groot kruis, L-T-?-? in kralenkrans, (..) EG - RAN - (...) Jean I van Brabant was een zwager van de beroemde Floris V, Graaf van Holland.
1272	Edward I (Penny) S1411 Voorzijde: Edward I, + EdW R ANGL DhyB Keerzijde: Groot kruis, 3 kogels in kwartieren, CIVITAS LONDON In de late dertiende eeuw bepaalde Engeland in belangrijke mate de Europese hof- en muntcultuur. Edward I is de bekendste koning in de Engels/Normandische Plantagenet dynastie. Robert Bruce, zijn rivaal in Schotland, verzette zich tot in zijn laatste regeringsjaar tegen de ambitie het eiland te verenigen. Edwards laatste wens, te voldoen door zijn zoon, was dat zijn gebeente over de Schotse grens zou worden gedragen.
1298	Jan I Graaf vHolland (gehalv denier) Voorzijde: Jan I Graaf vHolland (gehalveerde denier), (I CO)MES HOL(ADI) Keerzijde: Kruis over parelrand, (MON ET)R DOR DCI Als jongen is Jan I opgevoed aan het hof van Edward I van Engeland (zie boven). In 1296 volgt hij zijn vader Floris V op als Graaf van Holland. Hij trouwt het volgende jaar met Elisabeth, de dochter van Edward. De innige connectie met het Engelse hof viel bij de Hollandse adel niet in goede aarde. Jan van Henegouwen wierp zich op als regent, evenals Wolvert van Borssele. Jan I verleende tijdens zijn regering handelsvoorrechten aan de Hanzesteden. Dit kon de economie niet echt stimuleren. Met moeite bleef de monetaire koppeling aan de koers van de Engelse penny in stand.
1348	Lodewijk vMale graaf van Vlaanderen (Leeuwengroot) Voorzijde: Staande leeuw, buiten rondom 12 rozetjes, MONETA FLAND Keerzijde: Lang enkel kruis, dubbel randschrift, LVDOVIC COMES BNDICTV:SIT:ROMS:DRI:(..)
1361	Graaf Eduard van Arnhem Voorzijde: Graaf Eduard van Arnhem, + EDWAR(DVS):[DEI:G]:RX:DVXiDNS[iGALREN] Keerzijde: Kort kruis in parelranden, dubbel omschrift, MONETA ARNIMAN[SIS].BENEDIC[TVS QVI VENIT] In de late middeleeuwen nam handel en verstedelijking toe, waardoor de behoefte aan geld groeide. De gangbare kleine zilverstukken werden ontoereikend. In Nederland begon men in 1270 met het slaan van zilveren sterlingen van 1/3 groot (nabootsing Engelse penny) en later dubbele sterlingen van 2/3 groot. Hele groten volgden na 1300. Deze Arnhemse Groot is gevonden onder de waalbrug, aan de Nijmeegse kant. Helaas is de munt zwaar beschadigd. Niettemin, het feit dat drie aparte stukken worden gevonden van een en dezelfde munt is puur geluk. En in dit geval gaat het om een zeer zeldzaam stuk. Groter zilver uit de (vroege en late) middeleeuwen blijft zeldzaam. Dit is te verklaren uit het feit dat de middeleeuwse Jan Modaal per dag kreeg uitbetaald, in een kleinere nominatie (de penning)
1397	Graaf Diderik VI van Limburg (Denier) Voorzijde: Staande vorst v.a. de heupen met getrokken zwaard, * DIDER (..) Keerzijde: Roos, MONETA NOVA BROC
1422	Henry VI Calais (Groat) Voorzijde: Henry VI Engeland (Groat), HENRIC DE GRA REX ANGLE FRANC Keerzijde: Kruis, binnenring VILLA CALISIE, POSVI DEVM ADIVTORE MEVM In Shakespeare's toneelstukken is veel terug te vinden over de middeleeuwse koningen van Engeland. Koning Henry VI was, volgens deze verhalen, een slappeling, die zich liet verleiden door de Hertogin van Anjou om Normandie op te geven. Aan het hof kwam Henry tussen twee vuren terecht in het schaakspel van de machtige Engelse adel. Conflikten met de onteigende bezitters van Normandisch grondgebied leidden uiteindelijk tot een samenzwering.
1463	James III Schotland (Penny) Voorzijde: Hemelglobe tussen banden, rozette, (IACOBVS) DEI GR(A REX) Keerzijde: Lateins kruis in vierzijdig rozet, CRVX (PELLIT OIe CRIMy) Op negenjarige leeftijd erfde James in 1451 de troon van Schotland. Het regentschap van zijn moeder eindigde met haar dood in 1463. Pas zes jaar later slaagde James erin de machts- aspiraties van de Schotse adel te beteugelen. Met zijn prestigieuze huwelijk in 1469, met Margaret van Denemarken, werd het centraal gezag definitief hersteld. Deze Schotse penny is gevonden in De Betuwe.

(c) Lx Goodies 2003-2005